Home Page First Sutta Next Vagga
Udànapàëi 1: Bodhivaggo
[CPD Classification 2.5.3]
[PTS Vol Ud - ] [\z Ud /] [\f I /]
[PTS Page 001] [\q 1/]
[BJT Vol Ud - ] [\z Ud /] [\w I /]
[BJT Page 130] [\x 130/]
(Tatiyo gantho)
Namo tassa Bhagavato arahato Sammàsambuddhassa
Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Uruvelàyaü viharati najjà Nera¤jaràya tãre bodhirukkhamåle pañhamàbhisambuddho. Tena kho pana samayena 1 Bhagavà sattàhaü ekapallaïkena nisinno hoti vimuttisukhapañisaüvedã.
Atha kho Bhagavà tassa sattàhassa accayena tamhà samàdhimhà vuññhahitvà rattiyà pañhamaü yàmaü pañiccasamuppàdaü anulomaü sàdhukaü manasàkàsi:
ßiti imasmiü
sati idaü hoti,
imassuppàdà idaü uppajjati,
yadidaü avijjàpaccayà
saïkhàrà,
saïkhàrapaccayà
vi¤¤àõaü,
vi¤¤àõapaccayà
nàmaråpaü,
nàmaråpapaccayà
saëàyatanaü,
saëàyatanapaccayà phasso,
phassapaccayà vedanà,
vedanàpaccayà taõhà,
taõhàpaccayà
upàdànaü,
upàdànapaccayà bhavo,
bhavapaccayà jàti,
jàtipaccayà
jaràmaraõaü
sokaparidevadukkhadomanassupàyàsà
sambhavanti.
Evam-etassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo
hotãû-ti.
Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßYadà have
pàtubhavanti
dhammà
âtàpino jhàyato
bràhmaõassa,
Athassa kaïkhà vapayanti sabbà
Yato pajànàti sahetudhammanû-ti.
[BJT Page 132] [\x 132/]
[PTS Page 002] [\q 2/]
Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Uruvelàyaü viharati najjà Nera¤jaràya tãre bodhirukkhamåle pañhamàbhisambuddho. Tena kho pana samayena Bhagavà sattàhaü ekapallaïkena nisinno hoti vimuttisukhapañisaüvedã.
Atha kho Bhagavà tassa sattàhassa accayena tamhà samàdhimhà vuññhahitvà rattiyà majjhimaü yàmaü pañiccasamuppàdaü pañilomaü sàdhukaü manasàkàsi:
ßiti imasmiü
asati idaü na
hoti, imassa nirodhà idaü nirujjhati,
yadidaü avijjànirodhà
saïkhàranirodho,
saïkhàranirodhà
vi¤¤àõanirodho,
vi¤¤àõanirodhà
nàmaråpanirodho,
nàmaråpanirodhà
saëàyatananirodho,
saëàyatananirodhà phassanirodho,
phassanirodhà vedanànirodho,
vedanànirodhà taõhànirodho,
taõhànirodhà
upàdànanirodho,
upàdànanirodhà bhavanirodho,
bhavanirodhà jàtinirodho,
jàtinirodhà
jaràmaraõaü
sokaparidevadukkhadomanassupàyàsà
nirujjhanti.
Evam-etassa kevalassa dukkhakkhandhassa [PTS Page
003] [\q 3/]
nirodho hotãû-ti.
Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßYadà have
pàtubhavanti
dhammà
âtàpino jhàyato
bràhmaõassa,
Athassa kaïkhà vapayanti sabbà
Yato khayaü paccayànaü
avedãû-ti.
Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Uruvelàyaü viharati najjà Nera¤jaràya tãre bodhirukkhamåle pañhamàbhisambuddho. Tena kho pana samayena 2 Bhagavà sattàhaü ekapallaïkena nisinno hoti vimuttisukhapañisaüvedã.
Atha kho Bhagavà tassa sattàhassa accayena tamhà samàdhimhà vuññhahitvà rattiyà pacchimaü yàmaü pañiccasamuppàdaü anulomapañilomaü sàdhukaü manasàkàsi:
ßiti imasmiü
sati idaü hoti,
imassuppàdà idaü uppajjati,
imasmiü asati idaü na hoti, imassa nirodhà
idaü
nirujjhati,
yadidaü avijjàpaccayà
saïkhàrà,
saïkhàrapaccayà
vi¤¤àõaü,
vi¤¤àõapaccayà
nàmaråpaü,
nàmaråpapaccayà
saëàyatanaü,
saëàyatanapaccayà phasso,
phassapaccayà vedanà,
vedanàpaccayà taõhà,
taõhàpaccayà
upàdànaü,
upàdànapaccayà bhavo,
bhavapaccayà jàti,
jàtipaccayà
jaràmaraõaü
sokaparidevadukkhadomanassupàyàsà
sambhavanti.
Evam-etassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
[BJT Page 134] [\x 134/]
Avijjàya tveva
asesaviràganirodhà
saïkhàranirodho,
saïkhàranirodhà
vi¤¤àõanirodho,
vi¤¤àõanirodhà
nàmaråpanirodho,
nàmaråpanirodhà
saëàyatananirodho,
saëàyatananirodhà phassanirodho,
phassanirodhà vedanànirodho,
vedanànirodhà taõhànirodho,
taõhànirodhà
upàdànanirodho,
upàdànanirodhà bhavanirodho,
bhavanirodhà jàtinirodho,
jàtinirodhà
jaràmaraõaü
sokaparidevadukkhadomanassupàyàsà
nirujjhanti.
Evam-etassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho
hotãû-ti.
Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßYadà have
pàtubhavanti
dhammà
âtàpino jhàyato
bràhmaõassa,
Vidhåpayaü tiññhati
Màrasenaü
Suriyo va obhàsayam-antaëikkhanû-ti.
Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Uruvelàyaü viharati najjà Nera¤jaràya tãre Ajapàlanigrodhamåle 3 pañhamàbhisambuddho. Tena kho pana samayena Bhagavà sattàhaü ekapallaïkena nisinno hoti vimuttisukhapañisaüvedã.
Atha kho Bhagavà tassa sattàhassa accayena tamhà samàdhimhà vuññhàsi. Atha kho a¤¤ataro huhuïkajàtiko 4 bràhmaõo yena Bhagavà tenupasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi. Sammodanãyaü kathaü sàràõãyaü vãtisàretvà ekamantaü aññhàsi. Ekamantaü ñhito kho so bràhmaõo Bhagavantaü etad-avoca:
ßKittàvatà nu kho bho Gotama bràhmaõo hoti? Katame ca pana bràhmaõakaraõà dhammà?"-ti 5
Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßYo
bràhmaõo
bàhitapàpadhammo
Nihuhuïko
6
nikkasàvo yatatto
Vedantagå vusitabrahmacariyo
Dhammena so brahmavàdaü vadeyya
Yassussadà natthi kuhi¤ci lokeû-ti.
[BJT Page 136] [\x 136/]
Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Tena kho pana samayena àyasmà ca Sàriputto àyasmà ca Mahàmoggallàno àyasmà ca Mahàkassapo àyasmà ca Mahàkaccàyano àyasmà ca Mahàkoññhito àyasmà ca Mahàkappino àyasmà ca Mahàcundo àyasmà ca Anuruddho àyasmà ca Revato àyasmà ca ânando 7 yena Bhagavà tenupasaïkamiüsu. [PTS Page 004] [\q 4/] Addasà kho Bhagavà te àyasmante dårato va àgacchante. Disvàna bhikkhå àmantesi. ßEte bhikkhave bràhmaõà àgacchanti, ete bhikkhave bràhmaõà àgacchantãû-ti.
Evaü vutte a¤¤ataro bràhmaõajàtiko bhikkhu Bhagavantaü etad-avoca: ßkittàvatà nu kho bhante bràhmaõo hoti? Katame ca pana bràhmaõakaraõà dhammà?" ti.
Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßBàhitvà
pàpake
dhamme ~ ye caranti sadà satà,
Khãõasaüyojanà
Buddhà ~ te ve
8 lokasmiü
bràhmaõàû ti.
Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Veëuvane Kalandakanivàpe. Tena kho pana samayena àyasmà Mahàkassapo Pipphaliguhàyaü 9 viharati àbàdhiko dukkhito bàëhagilàno. Atha kho àyasmà Mahàkassapo aparena samayena tamhà àbàdhà vuññhàsi.
Atha kho àyasmato Mahàkassapassa tamhà àbàdhà vuññhitassa etad-ahosi. ßYannånàhaü Ràjagahaü piõóàya paviseyyanû-ti.
Tena kho pana samayena pa¤camattàni devatàsatàni ussukkaü àpannàni honti àyasmato Mahàkassapassa piõóapàtapañilàbhàya.
Atha kho àyasmà Mahàkassapo tàni pa¤camattàni devatàsatàni pañikkhipitvà pubbanhasamayaü nivàsetvà pattacãvaram-àdàya Ràjagahaü piõóàya pàvisi, yena daëiddavisikhà kapaõavisikhà pesakàravisikhà.
Addasà kho Bhagavà àyasmantaü Mahàkassapaü Ràjagahe piõóàya carantaü, yena daëiddavisikhà kapaõavisikhà pesakàravisikhà. Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßAna¤¤aposiü
a¤¤àtaü 10 ~ dantaü sàre
patiññhitaü,
Khãõàsavaü
vantadosaü ~ tam-ahaü
bråmi bràhmaõanû-ti.
1. Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Pàvàyaü 11 viharati Ajakalàpake cetiye Ajakalàpakassa yakkhassa bhavane. Tena kho pana samayena Bhagavà rattandhakàratimisàyaü [PTS Page 005] [\q 5/] abbhokàse nisinno hoti. Devo ca ekam-ekaü phusàyati, atha kho Ajakalàpako yakkho Bhagavatà bhayaü chambhitattaü lomahaüsaü uppàdetukàmo yena Bhagavà tenupasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavato avidåre tikkhattuü ßakkulo pakkuloû ti akkulapakkulikaü akàsi, ßeso te samaõa pisàcoû ti.
2. Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßYadà sakesu
dhammesu ~
pàragu hoti brahmaõo,
Atha etaü pisàca¤-ca ~
pakkula¤-càtivattatãû-ti.
1. Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Tena kho pana samayena àyasmà Saïgàmajã Sàvatthiü anuppatto hoti Bhagavantaü dassanàya. Assosi kho àyasmato Saïgàmajissa puràõadutiyikà ßayyo kira Saïgàmajã Sàvatthiü anuppattoû ti. Sà dàrakaü àdàya Jetavanaü agamàsi.
Tena kho pana samayena àyasmà Saïgàmajã a¤¤atarasmiü rukkhamåle divà vihàraü nisinno hoti. Atha kho àyasmato Saïgàmajissa puràõadutiyikà yenàyasmà Saïgàmajã tenupasaïkami, upasaïkamitvà àyasmantaü Saïgàmajiü etad-avoca: ßkhuddaputtàmhi samaõa posa manû ti. Evaü vutte àyasmà Saïgàmajã tuõhã ahosi. Dutiyam-pi kho àyasmato Saïgàmajissa puràõadutiyikà àyasmantaü Saïgàmajiü etad-avoca: ßkhuddaputtàmhi samaõa posa manû-ti. Dutiyam-pi kho àyasmà Saïgàmajã tuõhã ahosi. Tatiyam-pi kho àyasmato Saïgàmajissa puràõadutiyikà àyasmantaü Saïgàmajiü etad-avoca: ßkhuddaputtàmhi samaõa posa manû-ti. Tatiyam-pi kho àyasmà Saïgàmajã tuõhã ahosi. Atha kho àyasmato Saïgàmajissa puràõadutiyikà taü dàrakaü àyasmato Saïgàmajissa purato nikkhipitvà pakkàmi ßesa te samaõa putto posa manû 12-ti.
[BJT Page 140] [\x 140/]
2. Atha kho àyasmà Saïgàmajã taü dàrakaü neva olokesi, na pi àlapi. Atha kho àyasmato Saïgàmajissa puràõadutiyikà [PTS Page 006] [\q 6/] avidåraü gantvà apalokentã addasa àyasmantaü Saïgàmajiü taü dàrakaü neva olokentaü na pi àlapantaü. Disvànassa 13 etad-ahosi: ßna càyaü samaõo puttena pi atthikoû ti. Tato pañinivattitvà dàrakaü àdàya pakkàmi. Addasà kho Bhagavà dibbena cakkhunà visuddhena atikkantamànusakena àyasmato Saïgàmajissa puràõadutiyikàya evaråpaü vippakàraü.
3. Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßâyantiü
nàbhinandati ~ pakkamantiü na socati.
Saïgà Saïgàmajiü
muttaü ~
tam-ahaü bråmi
bràhmaõanû-ti.
1. Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Gayàyaü viharati Gayàsãse. Tena kho pana samayena sambahulà jañilà sãtàsu hemantikàsu rattãsu antaraññhake himapàtasamaye Gayàyaü ummujjanti pi, nimujjanti pi, ummujjanimujjam-pi karonti, osi¤canti pi, aggim-pi juhanti ßiminà suddhãû-ti.
Addasà kho Bhagavà te sambahule jañile sãtàsu hemantikàsu rattãsu antaraññhake himapàtasamaye Gayàyaü ummujjante pi nimujjante pi ummujjanimujjaü karonte pi osi¤cante pi aggim-pi juhante ßiminà suddhãû-ti.
2. Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßNa udakena suci hoti ~
bavhettha nahàyatã 14 jano
Yamhi sacca¤-ca dhammo ca ~ so sucã so ca
bràhmaõoû ti.
[BJT Page 142] [\x 142/]
1. Evaü me sutaü: ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Tena kho pana samayena Bàhiyo Dàrucãriyo Suppàrake pañivasati samuddatãre sakkato garukato mànito påjito apacito, làbhã cãvarapiõóapàtasenàsanagilànappaccayabhesajjaparikkhàrànaü. Atha kho Bàhiyassa Dàrucãriyassa rahogatassa pañisallãnassa evaü cetaso parivitakko udapàdi: ye ca kho keci 15 loke Arahanto và arahattamaggaü và samàpannà, ahaü tesam-a¤¤ataro ti.
[PTS Page 007] [\q 7/]
Atha kho Bàhiyassa Dàrucãriyassa puràõasàlohità devatà anukampikà atthakàmà Bàhiyassa Dàrucãriyassa cetasà cetoparivitakkama¤¤àya, yena Bàhiyo Dàrucãriye tenupasaïkami, upasaïkamitvà Bàhiyaü Dàrucãriyaü etad-avoca: ßneva kho tvaü Bàhiya arahà. Nàpi arahattamaggaü và samàpanno. Sàpi te pañipadà natthi yàya và tvaü arahà assa, 16 arahattamaggaü và samàpannoû ti. ßAtha ko carahi sadevake loke arahanto và, arahattamaggaü và samàpanno?û ti. ßAtthi Bàhiya uttaresu janapadesu Sàvatthã 17 nàma nagaraü. Tattha so Bhagavà etarahi viharati arahaü Sammàsambuddho. So hi Bàhiya Bhagavà arahà ceva, arahattàya ca dhammaü desetãû-ti.
Atha kho Bàhiyo Dàrucãriyo tàya devatàya saüvejito tàvad-eva Suppàrakà 18 pakkàmi sabbattha ekarattiparivàsena. Yena Sàvatthiü 19 Jetavanaü Anàthapiõóikassa àràmo 20 tenupasaïkami. Tena kho pana samayena sambahulà bhikkhå abbhokàse caïkamanti. Atha kho Bàhiyo Dàrucãriyo yena te bhikkhå tenupasaïkami, upasaïkamitvà te bhikkhå etad-avoca: ßkahannu kho bhante etarahi so Bhagavà viharati arahaü Sammàsambuddho? Dassanakàmamhà mayaü taü Bhagavantaü 21 Arahantaü Sammàsambuddhanû-ti. Antaragharaü paviññho kho Bàhiya Bhagavà piõóàyàû-ti.
2. Atha kho Bàhiyo Dàrucãriyo taramànaråpo Jetavanà nikkhamitvà Sàvatthiü pavisitvà addasa Bhagavantaü Sàvatthiyaü piõóàya carantaü pàsàdikaü pasàdanãyaü santindriyaü santamànasaü uttamadamathasamatham-anuppattaü 22 dantaü guttaü yatindriyaü nàgaü. Disvàna yena Bhagavà tenupasaïkami, upasaükamitvà Bhagavato pàde sirasà nipatitvà Bhagavantaü etad-avoca: ßdesetu me bhante Bhagavà dhammaü, desetu Sugato dhammaü, yaü mamassa dãgharattaü hitàya sukhàyàû-ti.
[BJT Page 144] [\x 144/]
Evaü vutte Bhagavà Bàhiyaü Dàrucãriyaü etad-avoca: ßakàlo kho tàva Bàhiya, antaragharaü paviññhamhà piõóàyàû-ti. Dutiyam-pi kho Bàhiyo Dàrucãriyo Bhagavantaü etad-avoca: ßdujjànaü kho panetaü bhante Bhagavato và jãvitantaràyànaü, mayhaü và jãvitantaràyànaü, [PTS Page 008] [\q 8/] desetu me bhante Bhagavà dhammaü, desetu Sugato dhammaü, yà mamassa dãgharattaü hitàya sukhàyàû-ti. Dutiyam-pi kho Bhagavà Bàhiyaü Dàrucãriyaü etad-avoca: ßakàlo kho tàva Bàhiya, antaragharaü paviññhamhà piõóàyàû-ti. Tatiyam-pi kho Bàhiyo Dàrucãriyo Bhagavantaü etad-avoca: ßdujjànaü kho panetaü bhante Bhagavato và jãvitantaràyànaü, mayhaü và jãvitantaràyànaü, desetu me bhante Bhagavà dhammaü, desetu Sugato dhammaü, yaü mamassa dãgharattaü hitàya sukhàyàû-ti.
Tasmàtiha te Bàhiya, evaü sikkhitabbaü:
ßdiññhe
diññhamattaü bhavissati,
sute sutamattaü bhavissati,
mute mutamattaü bhavissati,
vi¤¤àte
vi¤¤àtamattaü
bhavissatãû-ti.
Evaü hi te Bàhiya, sikkhitabbaü.
Yato kho te Bàhiya,
diññhe
diññhamattaü bhavissati,
sute sutamattaü bhavissati,
mute mutamattaü bhavissati,
vi¤¤àte
vi¤¤àtamattaü
bhavissati,
tato tvaü Bàhiya na tena, yato tvaü Bàhiya na tena, tato tvaü Bàhiya na tattha, yato tvaü Bàhiya na tattha, tato tvaü Bàhiya nevidha, na huraü, na ubhayam-antare, 23 esevanto dukkhassàû-ti.
3. Atha kho Bàhiyassa Dàrucãriyassa Bhagavato imàya saïkhittàya dhammadesanàya tàvad-eva anupàdàya àsavehi cittaü vimucci. Atha kho Bhagavà Bàhiyaü Dàrucãriyaü iminà saïkhittena ovàdena ovaditvà pakkàmi. Atha kho acirapakkantassa Bhagavato Bàhiyaü Dàrucãriyaü gàvã taruõavacchà adhipàtetvà jãvità voropesi.
[BJT Page 146] [\x 146/]
Atha kho Bhagavà Sàvatthiyaü piõóàya caritvà pacchàbhattaü piõóapàtapañikkanto sambahulehi bhikkhåhi saddhiü nagaramhà nikkhamitvà addasa Bàhiyaü Dàrucãriyaü kàlakataü. Disvàna bhikkhå àmantesi: ßgaõhatha bhikkhave Bàhiyassa Dàrucãriyassa sarãrakaü. Ma¤cakaü àropetvà nãharitvà jhàpetha, phåpa¤-cassa karotha, sabrahmacàrã vo bhikkhave kàlakatoû ti.
ßEvaü bhanteû ti kho te bhikkhå Bhagavato pañissutvà Bàhiyassa Dàrucãriyassa sarãrakaü ma¤cakaü àropetvà nãharitvà jhàpetvà phåpa¤-cassa karitvà, yena Bhagavà tenupasaïkamiüsu, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdiüsu. Ekamantaü nisinnà kho te bhikkhu Bhagavantaü etad-avocuü: ßdaóóhaü bhante Bàhiyassa Dàrucãriyassa sarãraü. Thupo cassa kato tassa kà gati? Ko abhisamparàyo?" ti. ßPaõóito bhikkhave Bàhiyo Dàrucãriyo paccapàdi dhammassànudhammaü, na ca maü [PTS Page 009] [\q 9/] dhammàdhikaraõaü vihesesi. Parinibbuto 24 bhikkhave Bàhiyo Dàrucãriyoû ti.
Atha kho Bhagavà etam-atthaü viditvà tàyaü velàyaü imaü udànaü udànesi:
ßYattha àpo ca
pañhavã ~ tejo vàyo na
gàdhati,
Na tattha sukkà jotanti ~ àdicco
nappakàsati,
Na tattha candimà bhàti ~ tamo tattha na vijjati.
Yadà ca attanà vedã ~ muni monena
bràhmaõo,
Atha råpà aråpà ca ~
sukhadukkhà
pamuccatã"-ti.
Ayam-pi udàno vutto Bhagavatà iti me sutan-ti.
Bodhivaggo pañhamo
Tatruddànaü 25 bhavati:
Tayo ca
bodhi nigrodho ~ te
therà Kassapena ca,
Pàvàya Saïgàmajã
jañilà
~ Bàhiyena te dasà-ti.
End Notes
1 BJT note: Tena samayena - Vinayapàëi Mahàvaggo.
2 BJT note: Tena samayena - Vinayapàëi Mahàvaggo.
3 BJT note: Nigrodhe - in some books.
4 BJT note: Huhuükajàtiko - ChS.
5 BJT note: Bràhmaõakaraõà dhammà - palm leaf book. Bràhmaõa kàrakà - in some books.
6 BJT note: Nihuhuïkako vima??. Nihuühuïko - ChS.
7 BJT note: Nando - ChS.
8 BJT note: Te ca - palm leaf book.
9 BJT note: Pippaliguhàyaü - Thai.
10 BJT note: Ana¤¤aposiü a¤¤àtaü - ChS.
11 BJT note: Pàñaliyaü. I ??
12 Editor's note: BJT, Nan, by mistake.
13 Editor's note: BJT: Assà.
14 Editor's note: BJT, nahàyati, which must be a printer's error.
15 BJT note: Ye kho keci - ChS.
16 BJT note: Assasi - Thai.
17 Editor's note: BJT, Sàvatthi, by mistake.
18 BJT note: Suppàrakamhà - ChS.7
19 Editor's note: BJT, Sàvatthi, again by mistake.
20 BJT note: Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme - palm leaf book.
21 BJT note: Dassanakàmamhà Bhagavantaü - ChS.
22 BJT note: Uttamasamathadamathamanuppattaü - ChS.
23 BJT note: Ubhayamantarena - palm leaf book.
24 Editor's note: BJT, Parinibbåto, printer's error.
25 Editor's note: BJT, Tatruddànaü bhavati here, but elsewhere tassuddànaü.